Λίγες ώρες πριν βρεθεί ενώπιον του κοινού της Ιεράπετρας στη σημερινή εκδήλωση της Μορφωτικής Στέγης, η συγγραφέας και πρώην καθηγήτρια Ιστορίας της Εξωτερικής Πολιτικής στη Νομική Αθηνών Λένα Διβάνη πέρασε σήμερα το πρωί από το στούντιο του Ράδιο Λασίθι, σε μια συζήτηση που ξεκίνησε από το τελευταίο βιβλίο της («Έτσι τελειώνει ο κόσμος», εκδόσεις Πατάκη) και εξελίχθηκε σε ευρεία ανατομία της πολιτικής και ηθικής παρακμής που βιώνει σήμερα η Ελλάδα. Συνοδευόμενη από τον Αντιπρόεδρο της Μορφωτικής Στέγης Ιεράπετρας Βαγγέλη Φραγκιαδάκη, που επιμελήθηκε και τη σημερινή βραδιά, η κ. Διβάνη επέστρεψε στην Ιεράπετρα μετά από πολλά χρόνια (η πρώτη επαφή της με την περιοχή ήταν στο Μύρτος), φέρνοντας μαζί της νεανικές αναμνήσεις αλλά και μια αιχμηρή ματιά για τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα. Στη συζήτηση, που διεξήγαγαν η Κατερίνα Μαρκάκη και η Μαρία Αγιασοφίτη, η κ. Διβάνη θεμελίωσε μια κεντρική θέση: η παρακμή δεν είναι πολιτικό ατύχημα, αλλά ηθικό φαινόμενο στο οποίο συμμετέχει ολόκληρη η κοινωνία.
Ηθική παρακμή και συλλογική ευθύνη
Η αφετηρία της συζήτησης ήταν ένα ερώτημα που απασχολεί πολλούς: πώς φτάσαμε εδώ; Η κ. Διβάνη, απαντώντας μέσα από το πρίσμα του τελευταίου βιβλίου της, τοποθέτησε την αρχή της παρακμιακής πορείας στη Μεταπολίτευση, διευκρινίζοντας ωστόσο ότι η ρίζα του προβλήματος δεν είναι πολιτική αλλά ηθική. Όπως εξήγησε, κοινωνιολόγοι και ανθρωπολόγοι γνωρίζουν ότι θα υπάρχουν πάντα άνθρωποι που θα επιχειρούν να παραβιάσουν τον νόμο, αλλά αυτό γίνεται μαζικό φαινόμενο μόνο όταν η ίδια η κοινωνία το αποδέχεται. «Ο ξεπεσμός είναι όλων μας», σημείωσε χαρακτηριστικά.
Ως παράδειγμα αυτής της συλλογικής ανοχής, η κ. Διβάνη ανέφερε τη γνωστή αντίθεση μεταξύ υπουργού που δεν τιμωρήθηκε ποτέ για πλαστά πτυχία και καθαρίστριας που οδηγήθηκε στη φυλακή. Η αντίδραση της κοινωνίας; Κατά τη συγγραφέα, μικρή ώς ανύπαρκτη. Δεχτήκαμε, όπως είπε, να κάνουμε μικροσυναλλαγές, να ψηφίζουμε ανθρώπους που γνωρίζουμε ότι δεν αντέχουν τον στοιχειώδη ηθικό έλεγχο, και να σηκώνουμε τα χέρια ψηλά με τη φράση «Ελλάδα είναι, τι περιμένεις».
Στο ερώτημα αν φταίει το διαδίκτυο και οι οθόνες για την παθητικότητα των πολιτών (θέμα που έθεσε η Μ. Αγιασοφίτη), η κ. Διβάνη απάντησε κατηγορηματικά αρνητικά: αυτό που φταίει, κατά τη γνώμη της, είναι ότι ο άνθρωπος επέλεξε την ελάχιστη προσπάθεια. «Μόλις η κοινωνία σηκώσει τα χέρια ψηλά, θα καταρρεύσει», προειδοποίησε.
Ηγέτες που δεν αγοράζονταν και πολιτικοί που πουλιούνται
Ένα μεγάλο μέρος της συνέντευξης αφιερώθηκε στην ιστορική αντιπαράθεση ανάμεσα σε ηγέτες του παρελθόντος και στη σημερινή πολιτική πραγματικότητα. Η κ. Διβάνη ξεκαθάρισε ότι μιλάει ανεξαρτήτως πολιτικών απόψεων και αναφέρθηκε σε τέσσερις ιστορικές μορφές που την έχουν συγκινήσει μέσα από τη μελέτη και το συγγραφικό της έργο.
Πρώτος ο Ιωάννης Καποδίστριας (τον οποίο πραγματεύεται στο βιβλίο «Πικρό Ποτήρι»), για τον οποίο η κ. Διβάνη παρατήρησε ότι, παρά τα λάθη του, «η πρόθεση μετράει» ως ηθικός δείκτης. Δεύτερος ο Χαρίλαος Τρικούπης, που σύμφωνα με τη συγγραφέα πρόσφερε με όλο του το είναι αλλά τον κορόιδευαν επειδή ήταν σχολαστικός και δεν ταίριαζε στο πρότυπο του «μάγκα πολιτικού», ενώ παράλληλα έθεσε τα θεμέλια της εκβιομηχάνισης της χώρας. Τρίτος και «μακράν ο καλύτερος όλων», κατά τη ρητή διατύπωσή της, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, τον οποίο χαρακτήρισε ολοκληρωμένη προσωπικότητα: διπλωμάτης, πολεμιστής, αξιαγάπητος άνθρωπος που διπλασίασε τη χώρα. Τέταρτος ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, για τον οποίο η κ. Διβάνη παραδέχτηκε ότι ξεπέρασε τις δικές της προκαταλήψεις μέσα από τη μελέτη. «Αυτοί δεν πλούτισαν στην εξουσία. Κανένας απ’ αυτούς. Μόλις δεις κάποιον να πλουτίσει, ξέρετε πώς πλούτισε», σημείωσε.
Η αντίθεση με το σήμερα ήταν σκληρή. Η κ. Διβάνη υποστήριξε ότι ηγέτες σαν τον Κ. Καραμανλή ή τον Ανδρέα Παπανδρέου δεν μπορούσε να τους αγοράσει καμία εταιρεία, ενώ σήμερα «οι ηγέτες που έχουμε, πωλούνται και αγοράζονται». Αναφέρθηκε στην ορκωμοσία του Ντόναλντ Τραμπ, πίσω από τον οποίο κάθονταν, «οι αγοραστές», αλλά και σε σύγχρονα ελληνικά παραδείγματα πολιτικού λαϊκισμού χωρίς ουσία.
Κοινωνική κινητικότητα σε κατάρρευση
Η συζήτηση πήρε μια περισσότερο κοινωνιολογική στροφή όταν η κ. Διβάνη επικαλέστηκε έρευνα του ΙΟΒΕ, σύμφωνα με την οποία μόνο 1 στα 10 παιδιά χαμηλών εισοδημάτων φτάνει πλέον στο πανεπιστήμιο. Σε μια χώρα που, όπως τόνισε, δεν ήταν παραδοσιακά ταξική κοινωνία (σε αντίθεση με την Αγγλία, στην οποία αναφέρθηκε μέσα από την ταινία «Εκπαιδεύοντας τη Ρίτα»), η κοινωνική κινητικότητα εξαφανίζεται. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ήταν ένα φτωχόπαιδο από τη Βόρεια Ελλάδα που κατέβηκε στην Αθήνα, σπούδασε στη Νομική και έφτασε στα ύπατα αξιώματα. «Αυτά τελείωσαν», δήλωσε η κ. Διβάνη, περιγράφοντας ένα σύστημα που σταματάει τις οικογένειες που σπρώχνουν «με νύχια και με δόντια» τα παιδιά τους.
Σε ερώτηση της Μ. Αγιασοφίτη για το αν η νέα γενιά μπορεί ακόμα να βασιστεί στο μυαλό της, η απάντηση ήταν ξεκάθαρη: δεν μπορεί πια. Η κ. Διβάνη περιέγραψε μια γενιά με περισσότερα προσόντα από κάθε προηγούμενη, αλλά χωρίς ορατό μέλλον, θυματοποιημένη από τις γενιές που τη διαμόρφωσαν. Ταυτόχρονα, εξέφρασε την πεποίθηση ότι ακριβώς αυτή η γενιά θα φέρει τελικά την ανατροπή, αλλά η διαδικασία θα είναι οδυνηρή: «Πρώτα θα κλάψουμε και μετά θα γελάσουμε».
Η συγκέντρωση πλούτου και οι «αόρατοι εχθροί»
Προς το τέλος της συνέντευξης, η κ. Διβάνη κατήγγειλε τη δομή ενός συστήματος που, σύμφωνα με τη θέση της, λειτουργεί αποκλειστικά στην υπηρεσία μιας μικροσκοπικής μειονότητας. Αναφέρθηκε στο 1% του παγκόσμιου πληθυσμού που έχει συγκεντρώσει τον πλούτο, δεν πληρώνει φόρους και δαπανά χρήματα αποκλειστικά για να εξαγοράζει πολιτικούς ώστε να εξακολουθεί να μην πληρώνει, ενώ «όλοι εμείς οι υπόλοιποι κατρακυλάμε προς τη φτώχεια». Σε αυτό το πλαίσιο υποστήριξε ότι η δική μας χώρα κυβερνάται ουσιαστικά από πέντε κατασκευαστικές εταιρείες.
Η κ. Διβάνη τόνισε ότι το σύστημα χρησιμοποιεί συστηματικά «αόρατους εχθρούς» για να αποσπάσει την προσοχή, φέρνοντας ως παράδειγμα τη μεταναστευτική ρητορική: η εικόνα του μετανάστη που «κλέβει καριέρες» λειτουργεί, κατά τη γνώμη της, ως αντιπερισπασμός, ώστε η κοινωνία να μην εστιάζει στην πραγματική ανισότητα. «Αυτό είναι μία μπούρδα και μισή», είπε χαρακτηριστικά, καλώντας τους πολίτες να ενεργοποιήσουν την κριτική τους σκέψη αντί να «κάθονται χαπακωμένοι στον καναπέ».
Σήμερα το βράδυ στο προαύλιο του Αγίου Γεωργίου
Η σημερινή ραδιοφωνική συνέντευξη λειτούργησε ως πρόγευση για τη βραδιά που ακολουθεί. Η εκδήλωση «Γνωριμία με τη Συγγραφέα Λένα Διβάνη», σε επιμέλεια του κ. Φραγκιαδάκη και της Μορφωτικής Στέγης Ιεράπετρας, πραγματοποιείται σήμερα Δευτέρα 29 Ιουνίου 2026, στις 20:45, στο προαύλιο του Ιερού Ναού Αγίου Γεωργίου στην Ιεράπετρα. Η κ. Διβάνη υποσχέθηκε ότι θα αναπτύξει λεπτομερέστερα τις θέσεις της, ιδιαίτερα γύρω από την εξαφάνιση του πολιτικού λόγου και τις δυνατότητες αντίστασης. Η είσοδος είναι ελεύθερη.
Η Λένα Διβάνη είναι συγγραφέας και πρώην Καθηγήτρια Ιστορίας της Εξωτερικής Πολιτικής στο Νομικό Τμήμα του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έχει διδάξει και ερευνήσει ζητήματα βαλκανικής ιστορίας, εθνικισμού, μειονοτήτων και διεθνών σχέσεων, ενώ υπήρξε ερευνήτρια στα πανεπιστήμια Harvard και King’s College London, καθώς και στα Αρχεία της Κοινωνίας των Εθνών στη Γενεύη. Με πλούσιο λογοτεχνικό έργο (μυθιστορήματα, διηγήματα, παιδικά βιβλία) που έχει μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες και διασκευαστεί για τηλεόραση και θέατρο, έχει επίσης γράψει και παρουσιάσει ιστορικές σειρές ντοκιμαντέρ για το Cosmote History. Το βιβλίο της «Εργαζόμενο Αγόρι» τιμήθηκε με το Βραβείο Καλύτερου Λογοτεχνικού Βιβλίου της Athens Voice και επιλέχθηκε το 2024 να εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Readers for Europe. Αρθρογραφεί στην εφημερίδα «Η Καθημερινή».
Please browse to the page to see this content.
The post Λένα Διβάνη: «Πρώτα θα κλάψουμε και μετά θα γελάσουμε» – Μια «καυτή» συζήτηση στο Ράδιο Λασίθι για την πολιτική παρακμή και τη νέα γενιά appeared first on Radiolasithi.gr.