Σε έναν τόπο όπου ο εντατικός αγροτικός τομέας και ο τουρισμός ορίζουν τον παλμό της καθημερινότητας, μια ομάδα νέων ανθρώπων, η ECCE, επιλέγει να στρέψει το βλέμμα της στις ρίζες, επαναφέροντας στο προσκήνιο την παραδοσιακή τέχνη της υφαντικής και των αργαλειών. Δεν το κάνουν όμως ως μια στείρα αναπόληση του παρελθόντος, αλλά ως μια ζωντανή, δυναμική και απόλυτα σύγχρονη μορφή δημιουργίας. Από τις 7 έως τις 9 Αυγούστου, ο προαύλιος χώρος του 2ου Πειραματικού Δημοτικού Σχολείου Ιεράπετρας μετατρέπεται σε ένα πολυδιάστατο εργαστήρι πολιτισμού, προσκαλώντας ντόπιους και επισκέπτες να ανακαλύψουν τον κόσμο του αργαλειού μέσα από ένα πλούσιο τριήμερο φεστιβάλ.
Μιλώντας στο Ράδιο Λασίθι, ο Δημήτρης Χαμπεσής, μέλος της διοργανωτικής ομάδας ECCE, ξεδίπλωσε το όραμα πίσω από αυτή την πρωτοβουλία. Τόνισε πως η ενασχόληση νέων ανθρώπων με την παράδοση δεν είναι μια πράξη νοσταλγίας, αλλά μια συνειδητή στροφή προς το χειροποίητο, το μοναδικό και το αυθεντικό, ως αντίδοτο στην ταχύτητα και την ομοιομορφία της εποχής. Σε έναν κόσμο μαζικής παραγωγής, η υφαντική τέχνη, με την επαναληπτική και σχεδόν διαλογιστική της φύση, αναδύεται ως μια μορφή «ψυχοθεραπείας» και προσωπικής έκφρασης. Είναι μια διαδικασία που γνωρίζει νέα άνθηση και κερδίζει ολοένα και περισσότερους υποστηρικτές στις νεότερες γενιές, οι οποίες αναζητούν την αξία στα αντικείμενα που φέρουν μια ιστορία και την αφή του δημιουργού τους.
Η ομάδα ECCE (από το λατινικό «ecce homo», που σημαίνει «ιδού, ορίστε») κάνει την επίσημη πρώτη της εμφάνιση με αυτό το φεστιβάλ, θέτοντας στο τραπέζι μια νέα, ριζοσπαστική πρόταση: η παράδοση δεν είναι κάτι στατικό που απλώς διασώζουμε σε μουσεία, αλλά κάτι δυναμικό που συνδιαμορφώνουμε στο παρόν, υφαίνοντας κυριολεκτικά και μεταφορικά το μέλλον.
Μεγαλωμένος στην Αθήνα, ο κ. Χαμπεσής ομολόγησε ότι κάποτε αντιμετώπιζε τον αργαλειό ως μουσειακό αντικείμενο. Σήμερα, ύστερα από συστηματική επαφή με καλλιτέχνες, λαογράφους και κυρίως με τις γυναίκες της Βαϊνιάς –με πρώτη τη Μάχη Κουφάκη‑Καραλιοπούλου που άνοιξε τα μπαούλα της και τις γνώσεις της στους διοργανωτές– βλέπει το ξύλινο τελάρο ως εργαλείο αυτενέργειας και δημιουργικότητας. Η γενιά των τριάντα και σαράντα, εξηγεί, έχει κορεστεί από την ομοιομορφία της γρήγορης μόδας και αναζητά αντικείμενα με αφήγηση, ασυνήθιστη υφή, ατέλειες, σημάδια ανθρώπινου χρόνου και επαφής.
Το φεστιβαλικό σκηνικό στήνεται ήδη στις ευρύχωρες αίθουσες του σχολείου. Στο ισόγειο θα εκτεθούν τρεις μεγάλου μεγέθους κρητικοί αργαλειοί και δίπλα τους, ρόκες, χτένια, στημόνια με χιλιάδες κλωστές, βαφές από κουρκουμά και κρεμέζι – ένας μικρόκοσμος εργαλείων που κατορθώνει να μεταμορφώσει φυτικές ίνες σε αφηγηματικά υφάσματα.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στη διαδραστικότητα. Είκοσι παιδικοί αργαλειοί σε μέγεθος τελάρου θα περιμένουν τους μικρούς επισκέπτες, υπό την καθοδήγηση της Ιωάννας από το εργαστήρι «Ξόμπλι» της Κριτσάς. Εκεί, τα παιδιά θα υφαίνουν το πρώτο τους βραχιολάκι, θα πειραματιστούν με ρόμβους και ψαροκόκαλα, θα μάθουν ποιο χρώμα κρύβει ο κουρκουμάς και γιατί βάφει το μάλλινο κόκκινο. Ένα παιχνίδι «κρυμμένου θησαυρού» το οποίο έχει επιμεληθεί το Σώμα Οδηγισμού Ιεράπετρας θα μετατρέψει το προαύλιο σε παιχνίδι γρίφων, ώστε η γνώση να περάσει μέσα από κίνηση και συνεργασία. Το στοίχημα των διοργανωτών είναι η πρώτη επαφή να λειτουργήσει σπινθήρας, όχι διεκπεραιωτική δραστηριότητα σχολικού τύπου.
Για τους ενήλικες, το πρόγραμμα απλώνεται σε τρεις άξονες: επιδείξεις, προβολές, συζήτηση. Έμπειρες υφάντρες της Βαϊνιάς θα εργάζονται επί τόπου, επιτρέποντας στους θεατές να απολαύσουν τον ήχο της σαΐτας που διασχίζει τον στημόνι και να καθίσουν για λίγα λεπτά στη θέση τους. Το βράδυ της Πέμπτης θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ «The Fabric of Time» του Νίκου Νταγιαντά, ενώ την Παρασκευή ο Αρμένιος σκηνοθέτης Εντμόντ Αμινιάν παρουσιάζει την ταινία του για τις Ιρανές υφάντρες που μετατρέπουν την καταπίεση σε τέχνη υψηλής αισθητικής αξίας.
Το φεστιβάλ δεν περιορίζεται στην πρακτική ενασχόληση. Επιδιώκει να ανοίξει έναν ευρύτερο και ουσιαστικό διάλογο για τη θέση της υφαντικής στη σύγχρονη κοινωνία. Στο πλαίσιο αυτό, θα πραγματοποιηθούν διαλέξεις, όπως αυτή για τα μοναδικά μοτίβα («ξόμπλια») της Κριτσάς, που το καθένα αφηγείται μια ιστορία, σεμινάρια και το εντατικό εργαστήρι με τον καταξιωμένο υφαντή Μανώλη Κουράτορα, και προβολές ντοκιμαντέρ.
Κορύφωση αυτού του προβληματισμού θα αποτελέσει η ανοιχτή συζήτηση με τίτλο «Αόρατη Εργασία, Ορατή Τέχνη». Υφάντρες, λαογράφοι, εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και οι διοργανωτές θα συζητήσουν κρίσιμα ερωτήματα: Πώς μπορεί η υφαντική να γίνει οικονομικά βιώσιμη σήμερα; Πώς συνδέεται με την κυκλική οικονομία και τη βιώσιμη μόδα, μέσα από την επαναχρησιμοποίηση υλικών; Τι ρόλο μπορεί να παίξει η τοπική αυτοδιοίκηση στη δημιουργία δομών εκπαίδευσης και προώθησης; Όπως ανέφερε ο κ. Χαμπεσής, η Κρήτη βρίσκεται στην πρωτοπορία της υφαντικής και με τη σωστή θεσμική στήριξη, μπορεί να αξιοποιήσει αυτόν τον πλούτο για την προβολή και τη μοναδικότητά της.
Πίσω από τον ρομαντισμό κρύβεται και μια κρίσιμη συζήτηση περί βιωσιμότητας. Όπως ανέφερε ο κ. Χαμπεσής κατά τη διάρκεια της έρευνας για την υλοποίηση του Φεστιβάλ ήρθε σε επαφή με γυναίκες μεγάλης ηλικίας οι οποίες του υπενθύμισαν πως ο αργαλειός σε εποχές πείνας σήμαινε αυτάρκεια: ένα καινούργιο πανί μπορούσε να ανταλλαχθεί με λάδι, σιτάρι ή ιατρική περίθαλψη. Σήμερα, η ίδια τεχνική προβάλλεται ως αντίδοτο στην υπερκατανάλωση και στην περιβαλλοντική πίεση της ένδυσης μιας χρήσης. Η έννοια της κυκλικής οικονομίας, εκ των πραγμάτων ενσωματωμένη στην παραδοσιακή υφαντική –καθώς τα υλικά ξηλώνονται και επαναπλέκονται– γίνεται επιχείρημα για όσους θέλουν να αναβαθμίσουν το αντικείμενο από αναμνηστικό σε εργαλείο τοπικής ανάπτυξης.
Ήδη, σχολές υφαντικής στα Ανώγεια και σε άλλες περιφερειακές ενότητες λειτουργούν πιλοτικά υπό την αιγίδα του Υπουργείου Πολιτισμού, ενώ εργαστήρια όπως το «Εργαστίνι» στη Δυτική Κρήτη δίνουν συνεχείς κύκλους μαθημάτων. Η δημιουργία ενός δικτύου, όπου επαγγελματίες, τουριστικοί πράκτορες και εκπαιδευτικά ιδρύματα θα μοιράζονται γνώση και υποδομές, μπορεί να μετατρέψει την ύφανση σε κεντρικό άξονα θεματικού τουρισμού. Μελλοντικά, η ECCE οραματίζεται διαδρομές από χωριό σε χωριό, αγροτουριστικές διαμονές με μαθήματα χρωματολογίας από τοπικά βότανα και εμπορικές συμπράξεις με σχεδιαστές μόδας που αναζητούν αυθεντικές πρώτες ύλες.
Το αποκορύφωμα του τριημέρου θα έρθει το βράδυ του Σαββάτου, με πανσέληνο να φωτίζει το προαύλιο. Μια performance όπου υφάντρες θα ξετυλίγουν το ξάσιμο με κινήσεις σχεδόν τελετουργικές, ενώ ο λαουτιέρης Γιώργος Βαρδάκης θα γεμίζει τον χώρο με μινόρε δρόμους, θα πλαισιωθεί από σύγχρονο χορό της ομάδας «Αμφί» από τα Χανιά. Έτσι, ο αργαλειός θα βρεθεί κυριολεκτικά στο επίκεντρο μιας υβριδικής παράστασης όπου η παραδοσιακή μουσική συγχρωτίζεται με κινησιολογία του σήμερα, επιβεβαιώνοντας ότι η παράδοση δεν είναι μουσείο, αλλά πεδίο διαρκούς επαναδιαπραγμάτευσης.
Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της διοργάνωσης να βρίσκεται στην απλή παρατήρηση του κ. Χαμπεσή ότι «η παράδοση υφαίνεται τώρα». Ό,τι θεωρούμε πρωτότυπο σήμερα μπορεί να είναι η κληρονομιά του αύριο –και το αντίστροφο. Αν μέσα στα τρία αυτά απογεύματα κάποιος νέος ή κάποια γιαγιά καθίσει για πρώτη φορά στον αργαλειό, αν ένα παιδί φύγει κρατώντας το δικό του υφαντό κορδόνι, εάν ένας σχεδιαστής δει σε ένα παλιό μοτίβο τον σπόρο μιας καινούργιας συλλογής, τότε το φεστιβάλ θα έχει πετύχει κάτι περισσότερο από μια επιτυχημένη πολιτιστική εκδήλωση: θα έχει ανοίξει ένα νήμα που ενώνει γενιές, τεχνολογίες και προσδοκίες.
Please browse to the page to see this content.
The post «Στο τριήμερο Φεστιβάλ Αργαλειών της Ιεράπετρας θέλουμε να υφάνουμε την παράδοση του μέλλοντος» appeared first on Radiolasithi.gr.